Liste der Wassertürme in Berlin
aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
Inhaltsverzeichnis |
[Bearbeiten] Stadtversorgung
| Name | Standort | Ortsteil | Bauzeit | Architekt | Höhe | Reservoirvolumen | Bemerkungen | Foto |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasserturm Prenzlauer Berg | Knaackstraße 23 (Lage) |
Prenzlauer Berg | 1875–1877 | Henry Gill | 44 m | 1035 m³ ab 1907: 835 m³ |
Denkmalschutz | Fotos |
| Wasserturm Lichterfelde | Potsdamer Straße 4/5 | Lichterfelde | 1877–1878 | Abriss 1972 | ||||
| Wasserturm Charlottenburg I | Akazienallee 35–39 (Lage) |
Westend | 1881 | B. Salbach | 27 m | 1000 m³ | Denkmalschutz | |
| Wasserturm Fichtenberg | Schmidt-Ott-Straße 13 (Lage) |
Steglitz | 1885–1886 | Otto Techow | 40 m | 2.000 m³ | Denkmalschutz | Foto |
| Wasserturm Tempelhofer Berg | Fidicinstraße 32 (Lage) |
Kreuzberg | 1887–1888 | Hugo Hartung und Richard Schultze | 44 m | 400 m³ | Denkmalschutz | |
| Wasserturm Pankow[1] | Thulestraße 24 | Pankow | 1893 | Otto Smreker | 525 m³ | 1927 um 4,2 m erhöht, Abriss 1959 | ||
| Wasserturm Neukölln | Leykestraße 13–14 (Lage) |
Neukölln | 1893–1894 | Hinze | 40 m | 2500 m³ | Denkmalschutz | Fotos |
| Wasserturm Spandau I | Birkenstraße 13–18 | Spandau | 1896–1897 | 48 m | 700 m³ | Abriss 1936 | ||
| Wasserturm am Obersee | Waldowstraße 20 (Lage) |
Alt-Hohenschönhausen | 1899–1900 | Otto Intze | 34,5 m | 400 m³ | Denkmalschutz | Fotos |
| Wasserturm Reinickendorf | Hausotternberg | Reinickendorf | 1901 | Otto Smreker | 48 m | 1000 m³ | Abriss 1933 | |
| Wasserturm Lichtenberg | Ruschestraße | Lichtenberg | 1904 | Otto Smreker | 500 m³ | Abriss 1925 | ||
| Wasserturm Altglienicke | Schirnerstraße 17/19 (Lage) |
Altglienicke | 1905–1906 | Heinrich Scheven | 46 m | 600 m³ | Denkmalschutz | Fotos |
| Wasserturm Rosenthal | Hauptstraße 92 | Rosenthal | 1907 | Emil Prinz | 38 m | 500 m³ | Abriss 1963 | |
| Wasserturm Hermsdorf | Frohnauer Straße 112–122 (Lage) |
Hermsdorf | 1908–1909 | Carl Francke | 25 m | 500 m³ | ||
| Wasserturm Charlottenburg II[2] | Akazienallee 35–39 (Lage) |
Westend | 1909–1910 | Heinrich Seeling | 2 x 500 m³ | Denkmalschutz | Foto | |
| Wasserturm Heinersdorf | Berliner Straße 66 (Lage) |
Heinersdorf | 1910–1911 | Emil Prinz | 60 m | 670 m³ | Denkmalschutz | Fotos |
| Wasserturm Spandau II | Blumenstraße | Spandau | 1910–1911 | 65 m | 1500 m³ | Abriss 1932 | ||
| Wasserturm Wuhlheide | An der Wuhlheide 189 | Oberschöneweide | 1911–1916 | 45 m | ca. 2/3 abgetragen | |||
| Wasserturm Buch[3] | Am Sterner Berg 60 (Lage) |
Buch | 1912–1913 | Ludwig Hoffmann | 43 m | 350 m³ | ||
| Wasserturm Steglitz[4] | Bergstraße 34–38 (Lage) |
Steglitz | 1916 | Hans Heinrich Müller | 40 m | 2000 m³ | Denkmalschutz | Foto |
[Bearbeiten] Eisenbahn
| Name | Ortsteil | Baujahr | Architekt | Höhe | Reservoirvolumen | Bemerkungen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasserturm Betriebswerkstatt Lichtenberg | Lichtenberg | 1894 | Abriss 1980[5] | |||
| Wasserturm Betriebsbahnhof Rummelsburg[6] | Lichtenberg | 1914 | D. Hirsch | 200 m³ | Denkmalschutz | |
| Wasserturm Hafenplatz[6] | Kreuzberg | 1909 | 43 m | 300 m³ | nicht erhalten | |
| Wasserturm Ostkreuz[6] | Friedrichshain | 1912 | Karl Cornelius | 50 m | 400 m³ | Denkmalschutz |
| Wasserturm Rangierbahnhof Tempelhof[7] | Schöneberg | 1927 | Hugo Röttcher | 50 m | 400 m³ | Denkmalschutz |
[Bearbeiten] Krankenhäuser
| Name | Ortsteil | Baujahr | Architekt | Höhe | Reservoirvolumen | Bemerkungen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasserturm Krankenhaus Neukölln[8] | Buckow | 1907–1909 | Reinhold Kiehl | Denkmalschutz | ||
| Wasserturm Wenckebach-Krankenhaus[9] | Tempelhof | 1875–1878 | Gropius & Schmieden | Denkmalschutz | ||
| Wasserturm Rudolf-Virchow-Krankenhaus[10] | Wedding | 1899–1906 | Ludwig Hoffmann | 48,2 m | 250 m³ | Denkmalschutz |
| Wasserturm Krankenhaus Westend[11] | Westend | 1901–1904 | Heinrich Seeling | Denkmalschutz |
[Bearbeiten] Fabriken
| Name | Ortsteil | Baujahr | Architekt | Höhe | Reservoirvolumen | Bemerkungen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasserturm Schlachthof Spandau | Spandau | 1889 | Friedrich Paul | 21 m | 140 m³ | Denkmalschutz |
| Wasserturm Gaswerk Charlottenburg | Charlottenburg | 1889–1891 | Paul Bratring | 28 m | Denkmalschutz | |
| Wasserturm Gaswerk Mariendorf (alt) | Mariendorf | 1900–1907 | Paul Karchow | 45 m | 150 m³ | Denkmalschutz |
| Wasserturm Gaswerk Mariendorf (neu) | Mariendorf | 1968-69 | 47 m | Denkmalschutz |
[Bearbeiten] sonstige Einrichtungen
| Name | Ortsteil | Baujahr | Architekt | Höhe | Reservoirvolumen | Bemerkungen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasserturm JVA Plötzensee[12][13] | Charlottenburg-Nord | 1868–1872 | 71 m³ | Denkmalschutz | ||
| Wasserturm Gewerbeausstellung 1896 | Treptow | 1896 | Bruno Schmitz | 60 m | 350 m³ | nicht erhalten |
| Wasserturm Botanischer Garten | Steglitz | 1909 | Alfred Koerner | 550 m³ | Denkmalschutz | |
| Wasserturm Jungfernheide | Charlottenburg | 1925 | Walter Helmcke | 38 m | 65 m³ | nur für Parkbewässerung |
[Bearbeiten] Literatur
- Jens U. Schmidt: Wassertürme in Berlin. Regia-Verlag, Cottbus 2010, ISBN 978-3-86929-032-4.
- Fernverkehr (Berlin und seine Bauten, Teil X, Band B Anlagen und Bauten für den Verkehr (2)). Hrsg.: Architekten- und Ingenieur-Verein zu Berlin, Verlag Erst & Sohn, Berlin 1984.
- Stefan Karner, Peter J. Wichniarz: Berliner Wassertürme. Ernst u. Sohn, 1987, ISBN 3-433-02100-7.
- Günter Kley: Berliner Wassertürme / Historische Fotografien und Zeichnungen. Hrsg.: Berliner Wasserbetriebe, Historische Beiträge Heft 2, Berlin 1996
- Stadttechnik (Berlin und seine Bauten, Teil X, Band A (2)). Hrsg.: Architekten- und Ingenieur-Verein zu Berlin, Michael Imhof Verlag, Petersberg 2006, ISBN 3-86568-012-7.
- Stefan Woll: Berliner Wassertürme. Berlin, Haude und Spener 1986, ISBN 3-7759-0281-3.
[Bearbeiten] Belege
- ↑ Fiederling: Hebung eines Wasserbehälters in Pankow. In: Zentralblatt der Bauverwaltung, 47. Jahrgang, Nr. 50 (14. Dezember 1927), S. 660–661.
- ↑ Albert Gut: Neue Charlottenburger Bauten von Heinrich Seeling. In: Berliner Architekturwelt, 19. Jahrgang, Heft 6 (September 1916), S. 180, 218–223
- ↑ Ludwig Hoffmann: Ein Gang durch das Altleuteheim in Buch. In: Wasmuths Monatshefte für Baukunst, 2. Jahrgang 1915/16, Heft 7, S. 261–308.
- ↑ Steglitz, Wasserturm. In Berliner Architekturwelt, 21. Jahrgang, Heft 9/10, S. 292–293.
- ↑ Klaus Jünnemann: Der ehemalige Wasserturm an der Buchberger Straße. In: Verkehrsgeschichtliche Blätter 5/2010, S. 121.
- ↑ a b c Karl Cornelius: Neuere Wassertürme im Eisenbahndirektionsbezirk Berlin. In: Zentralblatt der Bauverwaltung, 35. Jahrgang, Nr. 44 (2. Juni 1915), S. 286–287
- ↑ Martin Kießling: Architektur, Architekten und Reichsbahn. In: Zentralblatt der Bauverwaltung, 48. Jahrgang, Nr. 44 (31. Oktober 1928), S. 705–712.
- ↑ Ph. Nitze: Das städtische Krankenhaus von Berlin-Neukölln. In: Zentralblatt der Bauverwaltung, 33. Jahrgang, Nr. 55 (12. Juli 1913), S. 354–355.
- ↑ II. Garnison-Lazareth für Berlin bei Tempelhof, Oeconomiegebäude. In: Atlas der Zeitschrift für Bauwesen, 1879, Bl. 22.
- ↑ Ludwig Hoffmann: Das Rudolf-Virchow-Krankenhaus in Berlin. In: Zentralblatt der Bauverwaltung, 27. Jahrgang, Nr. 100 (11. Dezember 1907), S. 654.
- ↑ Hans Schliepmann: Heinrich Seeling. In Berliner Architekturwelt, 15. Jahrgang, Heft 12, S. 477
- ↑ Herrmann: Neue Strafanstalt am Plötzen-See bei Berlin In: Zeitschrift für Bauwesen, 30. Jahrgang, Heft 11, Sp. 509.
- ↑ Neue Strafanstalt am Plötzen-See bei Berlin. In: Atlas der Zeitschrift für Bauwesen 1880, Bl. 62–63.